فلسفه عزاداری شیعه در دهه اول محرم

شبهه ای از سوی برخی معاندین بیان می شود بر این مبنا که چرا شیعیان دهه اول ماه محرم را عزاداری می کنند در حالی که شهادت حضرت(ع) روز دهم است و منطقی است که عزاداری تازه از این روز آغاز شود. برخی حتی اینگونه تحلیل کردند که شیعه به دنبال درد و رنج است و از آن استقبال می کند. چه پاسخی می توان به این مساله داد؟

برای پاسخ به این پرسش حداقل باید به این نکته توجه داشته باشیم. این نکات در کنار هم یک پازل را تشکیل می دهند که این پازل پاسخ این شبهه است. نخست آنکه ما نمی توانیم بنشینیم تا مصیبت پیش بیاید و بعد مصیبت زده شویم. عزاداری دهه اول ماه محرم در واقع روشنگری است، با این عزاداری بصیرت ایجاد می کنیم، حرف می زنیم، حرف می شنویم تا عاشورا تکرار نشود. موضوع دوم بدون تعارف آن است که باید قبل از آنکه این امام یا مرجع از دار دنیا برود، مقلد بودن خود را اثبات کرده باشیم تا بتوانیم باقی بر تقلید باشیم که اگر در دهه محرم این کار را انجام ندهیم گویی باقی بر تقلید از سیره نبوده ایم. مساله سوم اینکه ما در سیره اهل بیت(ع) عزاداری برای سید الشهدا(ع) را داریم و زمانی که موضوعی در سیره اهل بیت(ع) باشد دیگر جایی برای چانه زدن ندارد چون در دهه اول محرم بود که اغلب مصائب رخ داد.

در سیره اهل بیت (علیهم السلام) روشنگری در دهه اول محرم صورت می گرفت و حضرات معصومین(ع) در این دهه مجلس روضه را محدود می کردند و بیشتر به دو کار می پرداختند، یکی روشنگری و دیگری شعرخوانی های حماسی و سیاسی که دقیقا افرادی مثل دعبل و دیگران حتما مقید بودند که آخر مجلس و پس از شعرخوانی با موضوعات یادشده، برای سیدالشهدا(ع) عزاداری می کردند. پس اصل با مطالب دیگر است و محرم را فقط برای مجلس روضه نمی خواهیم و روضه در فرع مطرح می شود.

توجه داشته باشیم که دهه محرم دهه تصمیم است و ما به عنوان شیعه باید بنشینیم و فکر کنیم که در میدان دفاع از سیره اهل بیت(ع) هستیم یا خیر. دهه اول محرم دهه تصمیم است و در جریان وقایع عاشورا تماما این تصمیم گیری ها را در مواقع و برهه های محتلف می توان دید. وقتی امام حسین(ع) در خیمه فرمودند: فردا هرکس که اینجا باشد کشته خواهد شد، چراغ ها را خاموش کردند و زمانی که چراغ ها روشن شد بسیاری از حاضران از فرط ترس، حتی کفش های خود را بیرون خیمه گذاشته بودند و با پای برهنه فرار کردند.

مساله چهارم آن است که ما از طرف اهل بیت(ع) مامور به برگزاری مجالس روضه صرف و مصائب در دهه اول ماه محرم نشده ایم ولی عملا همین کار را می کنیم، یعنی نوعی افراط و تفریط از سوی ما صورت می گیرد و این افراط و تفریط هیچ جایگاهی ندارد، اهل بیت(ع) مجلس عزاداری را با دو محوری که اشاره شد برگزار می کردند و در این مجالس روشنگری سیاسی داشتند در حالی که اکنون می گویند منبر را سیاسی نکنید.

مساله دیگر فارغ از بیان و روشنگری مسایل سیاسی برگزاری مجالس شعر بود. اکنون کنگره های متعدد شعر برای امام حسین(ع) می گیرند ولی اکثر ابیات در مورد شکل و شمایل ظاهری حضرت(ع) است. بنابراین، از دهه اول محرم و عزاداری ها برداشت درستی نداشته ایم نه اینکه بد به ما رسانده باشند. وقتی که یک بَنِر می نویسند مجلس عزاداری با حضور فلان مداح برگزار می شود یعنی مقدمه چینی برای حضور آن فرد و مداحی او نه صحبت در مورد مصائب امام حسین(ع) و مفاهیم واقعه کربلا.